ReportBáo cáo

Một số nghĩa vụ của doanh nghiệp khi người lao động ngừng việc

2026/11/19

  • I-GLOCAL.CO.,LTD. Ho Chi Minh City Office
  • Tran Thanh Phuong Thao

Tóm tắt tổng quan

① Khái niệm ngừng việc — Pháp luật không có định nghĩa cụ thể, nhưng theo Điều 99 BLLĐ có thể hiểu là NLĐ tạm thời không thực hiện công việc trong khi quan hệ lao động vẫn tồn tại. Khác với tạm hoãn thực hiện HĐLĐ (chỉ áp dụng trong các trường hợp luật định như nghĩa vụ quân sự, tạm giam và NLĐ không được hưởng lương trừ khi có thỏa thuận), khi ngừng việc NLĐ vẫn được hưởng lương ở mức nhất định tùy theo nguyên nhân.
② Tiền lương ngừng việc theo nguyên nhân — Do lỗi của NSDLĐ: trả đủ lương theo HĐLĐ cho toàn bộ thời gian ngừng việc. Do lỗi của NLĐ: NLĐ gây ra lỗi không được trả lương, NLĐ khác cùng đơn vị bị ảnh hưởng được trả theo thỏa thuận nhưng không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng. Do nguyên nhân khách quan (sự cố điện, nước; thiên tai, dịch bệnh; di dời theo yêu cầu cơ quan nhà nước; lý do kinh tế): 14 ngày đầu không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng, từ ngày 15 trở đi theo thỏa thuận.
③ Chứng minh và lưu giữ hồ sơ — Nguyên nhân ngừng việc là cơ sở xác định toàn bộ nghĩa vụ của NSDLĐ. Nguyên nhân khách quan linh hoạt nhất, nhưng nếu thiếu hồ sơ như thông báo ngừng cung cấp điện/nước, quyết định của cơ quan nhà nước, văn bản yêu cầu di dời hay báo cáo tài chính thì có rủi ro bị xem là lỗi của NSDLĐ. Cần đặc biệt thận trọng khi tự quyết định di dời hoặc viện dẫn khó khăn kinh tế nội tại.
④ Thời gian, tiền lương và bảo hiểm — Pháp luật không giới hạn thời gian ngừng việc, nhưng NSDLĐ nên ghi nhận bằng văn bản thời điểm bắt đầu, dự kiến kết thúc và mức lương đã thỏa thuận. NSDLĐ vẫn đóng BHXH, BHYT, BHTN theo tiền lương ngừng việc, trừ tháng NLĐ không hưởng lương từ 14 ngày làm việc trở lên thì không phải đóng BHXH (trừ khi có thỏa thuận khác).
⑤ Nghĩa vụ sau ngừng việc — NSDLĐ phải bố trí NLĐ trở lại làm việc theo HĐLĐ và không được chấm dứt HĐLĐ ngoài các trường hợp luật định. Thời gian ngừng việc vẫn tính vào thời hạn HĐLĐ, nên khi HĐLĐ xác định thời hạn sắp hết, NSDLĐ cần chủ động xem xét ký HĐLĐ mới.

Mở đầu
Trong thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, trường hợp người lao động (“NLĐ”) phải ngừng việc xảy ra khá phổ biến. Bộ luật Lao động 2019 (“BLLĐ”) đã đặt ra những nghĩa vụ cụ thể đối với người sử dụng lao động (“NSDLĐ”) trong trường hợp này. Báo cáo dưới đây nhằm phân tích tổng quan về các nghĩa vụ trọng yếu của NSDLĐ cũng như các rủi ro pháp lý liên quan khi NLĐ ngừng việc, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp chủ động nhận diện và xử lý đúng quy định.

1.Khái niệm ngừng việc

Pháp luật lao động hiện hành không có định nghĩa cụ thể về ngừng việc. Tuy nhiên, trên cơ sở Điều 99 BLLĐ và các quy định có liên quan, có thể hiểu rằng ngừng việc là việc NLĐ tạm thời không thực hiện công việc theo hợp đồng lao động (“HĐLĐ”) trong một khoảng thời gian nhất định, trong khi quan hệ lao động giữa các bên vẫn còn tồn tại.
NSDLĐ cần phân biệt “ngừng việc” với “tạm hoãn thực hiện HĐLĐ”. Đây đều là các trạng thái mà NLĐ tạm thời không thực hiện công việc theo HĐLĐ, nhưng bản chất và hệ quả pháp lý khác nhau. “Tạm hoãn thực hiện HĐLĐ” chỉ áp dụng trong các trường hợp luật định như thực hiện nghĩa vụ quân sự, tạm giữ, tạm giam, v.v. và NLĐ không được hưởng lương trong thời gian này trừ trường hợp có thỏa thuận. Trong khi đó, “ngừng việc” phát sinh do lỗi của một bên, nhu cầu của NSDLĐ, hoặc sự kiện khách quan và NLĐ vẫn được hưởng lương ở mức nhất định tùy theo nguyên nhân.

2. Các trường hợp ngừng việc và tiền lương ngừng việc

BLLĐ phân loại các trường hợp ngừng việc dựa trên nguyên nhân phát sinh và tiền lương ngừng việc tương ứng như sau:

3. Những lưu ý cho NSDLĐ trong trường hợp ngừng việc

3-1 Thời gian ngừng việc

Pháp luật không quy định giới hạn tối đa cho thời gian ngừng việc, thời gian này do NSDLĐ và NLĐ xác định nhưng phải phù hợp với lý do ngừng việc. NSDLĐ nên ghi nhận bằng văn bản thời điểm bắt đầu và dự kiến kết thúc ngừng việc để làm căn cứ tính lương ngừng việc, xác định thời điểm phát sinh nghĩa vụ và bảo vệ doanh nghiệp khi có tranh chấp xảy ra.

3-2 Chứng minh, lưu giữ hồ sơ về nguyên nhân ngừng việc

Nguyên nhân ngừng việc là cơ sở để xác định toàn bộ nghĩa vụ của NSDLĐ. Do đó, NSDLĐ cần xác định rõ nguyên nhân ngừng việc ngay từ ban đầu và lưu giữ các hồ sơ chứng minh phù hợp, cụ thể như sau:

Thứ nhất, nguyên nhân xuất phát từ lỗi của NSDLĐ: Các tài liệu liên quan đến thông báo ngừng việc cho NLĐ, trong đó nêu rõ lý do và thời gian dự kiến ngừng việc.

Thứ hai, nguyên nhân xuất phát từ lỗi của NLĐ: Biên bản vi phạm, quyết định kỷ luật và các tài liệu xác định rõ lỗi của NLĐ và phạm vi NLĐ bị ảnh hưởng trực tiếp, đây là căn cứ để áp dụng chế độ trả lương phù hợp cho từng nhóm đối tượng.

Thứ ba, nguyên nhân khách quan: Nhóm nguyên nhân này tạo ra cơ chế linh hoạt nhất cho NSDLĐ, tuy nhiên cần có hồ sơ chứng minh chặt chẽ để tránh bị xem là ngừng việc do lỗi của NSDLĐ.

① Nếu vì sự cố về điện, nước mà không do lỗi của NSDLĐ: Biên bản sự cố điện/nước kèm thông báo ngừng cung cấp từ đơn vị điện/nước (nếu có);

② Nếu vì thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh nguy hiểm, địch họa: Quyết định hoặc thông báo của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về việc công bố thiên tai, dịch bệnh, hoặc biên bản ghi nhận sự kiện hỏa hoạn, địch họa có xác nhận của cơ quan chức năng tại địa phương;

③ Nếu vì di dời địa điểm hoạt động theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền: Văn bản yêu cầu di dời chính thức của cơ quan nhà nước. Đối với trường hợp NSDLĐ tự quyết định di dời vì lý do nội bộ mà không có văn bản yêu cầu của cơ quan nhà nước, ngừng việc phát sinh có rủi ro bị xem là lỗi của NSDLĐ;

④ Nếu vì lý do kinh tế: Trường hợp xuất phát từ khủng hoảng, suy thoái kinh tế chung hoặc tái cơ cấu theo chính sách nhà nước, NSDLĐ cần lưu giữ các văn bản, thông báo của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về tình trạng khủng hoảng/suy thoái hoặc chính sách tái cơ cấu liên quan.
Trường hợp xuất phát từ khó khăn kinh tế nội tại của riêng doanh nghiệp, NSDLĐ cần lưu giữ tài liệu tài chính chứng minh cụ thể như báo cáo tài chính ghi nhận sự sụt giảm lợi nhuận. Tuy nhiên, do quy định pháp luật hiện hành chưa hướng dẫn cụ thể về trường hợp này, NSDLĐ cần thận trọng trong việc áp dụng để tránh rủi ro bị xem là ngừng việc xuất phát từ lỗi của NSDLĐ.

3-3 Trả lương ngừng việc

NSDLĐ cần xác định đúng nguyên nhân ngừng việc để áp dụng mức tiền lương phù hợp theo từng nhóm đã phân tích tại Mục 2. Đối với các trường hợp phải thỏa thuận mức lương, NSDLĐ cần lưu trữ văn bản ghi nhận thỏa thuận mức lương để làm căn cứ giải quyết khi có tranh chấp phát sinh.

3-4 Tham gia bảo hiểm xã hội (“BHXH”), bảo hiểm y tế (“BHYT”) và bảo hiểm thất nghiệp (“BHTN”) trong thời gian ngừng việc

Trong thời gian ngừng việc, HĐLĐ vẫn còn hiệu lực nên NSDLĐ vẫn có nghĩa vụ tiếp tục tham gia BHXH, BHYT, BHTN cho NLĐ theo mức tiền lương người lao động được hưởng trong thời gian ngừng việc. Tuy nhiên, đối với trường hợp NLĐ không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì không phải đóng BHXH tháng đó, trừ trường hợp hai bên có thỏa thuận khác.

3-5 Nghĩa vụ sau thời gian ngừng việc

Sau thời gian ngừng việc, NSDLĐ có nghĩa vụ bố trí NLĐ trở lại công việc theo HĐLĐ đã ký và không được chấm dứt HĐLĐ nếu không thuộc các trường hợp luật định. Ngoài ra, thời gian ngừng việc vẫn được tính vào thời hạn HĐLĐ. Do đó, nếu HĐLĐ xác định thời hạn sắp hết hạn, NSDLĐ cần chủ động xem xét ký HĐLĐ mới nếu muốn tiếp tục sử dụng NLĐ.

Kết luận
Tóm lại, khi phát sinh trường hợp NLĐ phải tạm ngừng công việc, NSDLĐ cần xác định đúng nguyên nhân ngừng việc; đây là cơ sở để thực hiện đúng toàn bộ các nghĩa vụ liên quan. Việc tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật không chỉ giúp doanh nghiệp bảo đảm quyền lợi cho NLĐ mà còn hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý và tranh chấp có thể phát sinh trong thực tiễn.

Văn bản tham khảo
・Bộ luật Lao động 2019

・Luật BHXH 2024

Các báo cáo liên quan
・Một số điểm cần lưu ý khi tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động
・Phương án điều chỉnh tiền lương trong doanh nghiệp và một số lưu ý liên quan

Liên hệ nếu doanh nghiệp có
những nhu cầu liên quan đến báo cáo